
Badania - Narodowe Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS
Centrum SOLARIS
Elastyczny kompozyt o przełączalnych właściwościach magnetycznych i optycznych

Zespół naukowców z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN, Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej opracował przełączalny materiał kompozytowy, w którym niezwykłe właściwości magnetyków molekularnych połączono z wytrzymałością elastycznych włókien polimerowych. Praca została opublikowana na łamach periodyku Nanoscale.
Kluczowym elementem kompozytu jest łańcuch koordynacyjny {NH4[Ni(cyclam)][Fe(CN)6]·5H2O}n, wykazujący odwracalny międzymetaliczny transfer ładunku pomiędzy centrami żelaza i niklu. Zmiana temperatury, wilgotności lub ciśnienia może indukować przejście pomiędzy różnymi stanami materiału, czemu towarzyszy wyraźna, odwracalna zmiana jego koloru, a także zmiana właściwości magnetycznych. Dzięki temu materiał może pełnić jednocześnie funkcję aktywnego elementu magnetycznego oraz wizualnego wskaźnika zachodzącego przejścia.
Istotnym wyzwaniem w praktycznym zastosowaniu tego typu materiałów jest ich forma fizyczna. Krystaliczny związek koordynacyjny jest kruchy i wykazuje ograniczoną stabilność w kontakcie z cieczami polarnymi, w szczególności z wodą, co może prowadzić do jego degradacji i utraty pożądanych właściwości. W ramach badań opracowano więc kompozyt, w którym magnetyczny łańcuch molekularny został wprowadzony do włókien polimerowych otrzymywanych metodą elektroprzędzenia. Zastosowano dwie matryce: poli(ε-kaprolakton) (PCL) oraz kopolimer poli(2-winylopirydyno-co-styren) (P2VP-PS). Takie rozwiązanie pozwoliło zachować przełączalne właściwości związku koordynacyjnego, jednocześnie nadając materiałowi postać elastycznej maty o ulepszonych właściwościach mechanicznych. Szczególnie korzystne okazało się zastosowanie hydrofobowego PCL, który daje odporność na niepożądane działanie wody.
Charakterystyka otrzymanych materiałów wymagała zastosowania kilku komplementarnych metod badawczych, a szczególne znaczenie miała spektroskopia absorpcji promieniowania X, pozwalająca analizować lokalne otoczenie atomów wybranych pierwiastków oraz ich stan elektronowy. Pomiary XAS wykonano w Narodowym Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS w Krakowie, na linii ASTRA, rejestrując widma w pobliżu krawędzi absorpcji K żelaza i niklu. Pomiary te stanowiły istotne uzupełnienie badań magnetycznych i spektroskopowych, umożliwiając powiązanie obserwowanych zmian właściwości materiału ze zmianami jego struktury elektronowej.
Przełączalne materiały kompozytowe mogą w przyszłości znaleźć zastosowanie jako inteligentne sensory. Zmiana koloru może stanowić prosty, widoczny sygnał informujący o zmianie temperatury lub wilgotności, podczas gdy zmiana właściwości magnetycznych może być wykorzystana do bardziej zaawansowanego odczytu informacji.
Rysunek 1. Zależne od temperatury widma XAS zarejestrowane na krawędziach K żelaza (Fe) i niklu (Ni) dla polimeru koordynacyjnego {NH4[Ni(cyclam)][Fe(CN)6]·5H2O}n w stanie niskotemperaturowym (LT, 260 K) i wysokotemperaturowym (HT, 330 K). Zmiany kształtu i położenia krawędzi absorpcji wskazują na zmianę konfiguracji elektronowej centrów Fe i Ni spowodowaną zmianą temperatury. W środkowej części przedstawiono strukturę polimeru koordynacyjnego {NH4[Ni(cyclam)][Fe(CN)6]·5H2O}n oraz schematycznie zaznaczony transfer elektronów między centrami metali. Dolna część przedstawia konfigurację elektronową polimeru koordynacyjnego {NH4[Ni(cyclam)][Fe(CN)6]·5H2O}n w stanach LT i HT. Fotografie próbek wyraźnie ukazują zmianę barwy materiału zachodzącą pomiędzy stanem niskotemperaturowym (LT) a wysokotemperaturowym (HT).
Rysunek 2. Odwracalne zmiany własności optycznych materiału kompozytowego na bazie {NH4[Ni(cyclam)][Fe(CN)6]·5H2O}n i PCL indukowane zmianą temperatury (ΔT) oraz uwodnieniem i odwodnieniem (±H₂O). Strzałki wskazują kierunki przejść pomiędzy poszczególnymi stanami materiału. Po prawej przedstawiono obraz SEM ujawniający włóknistą morfologię otrzymanych mat kompozytowych.
Rysunek 3. Ręcznie wykonana, dziana ilustracja przedstawiająca multistabilność materiału kompozytowego na bazie {NH₄[Ni(cyclam)][Fe(CN)₆]·5H₂O}ₙ oraz polimeru organicznego, który w zależności od warunków może przyjmować różne stabilne formy. Poszczególne kolory odpowiadają trzem stanom materiału: odwodnionemu (DRY), niskotemperaturowemu (LT) oraz wysokotemperaturowemu (HT), natomiast dziana forma ilustracji nawiązuje do włóknistej struktury materiału kompozytowego otrzymanego metodą elektroprzędzenia.
Link do publikacji: A. Pacanowska, G. Wota, M. Jasiurkowska-Delaporte, N. Chogondahalli Muniraju, W. Sas, K. Komędera, W. Tabiś, A. Maximenko, G. Gazdowicz, P. Czaja, M. Perzanowski, M. Mitura-Nowak, B. Nowicka, M. Fitta, Multistable molecular chain magnet in electrospun polymer fibers, Nanoscale, 18, 11, 5754 – 5768, 2026, DOI: 10.1039/d5nr03887a
Autor: Magdalena Fitta
Badania były finansowane przez Narodowe Centrum Nauki w ramach projektu 2021/43/B/ST5/02216.