Centrum SOLARIS to ośrodek badań prowadzonych z wykorzystaniem promieniowania synchrotronowego i kriomikroskopii elektronowej.

Promieniowanie synchrotronowe (zwane również światłem) jest wytwarzane w synchrotronie, do którego dołączane są linie badawcze ze stanowiskami pomiarowymi. Linie modyfikują światło w taki sposób, by najlepiej służyło badaniom, które są przy nich prowadzone.

Obecnie do synchrotronu SOLARIS dołączonych jest siedem linii badawczych (PHELIX, URANOS, PIRX, DEMETER, ASTRA , POLYX oraz CIRI), kolejne dwie linie są w fazie budowy - ARYA oraz SMAUG (będą gotowe w 2025 roku), natomiast dwie są na etapie koncepcyjnym. W przyszłości na hali eksperymentalnej będzie funkcjonowało kilkanaście linii badawczych z około dwudziestoma stanowiskami pomiarowymi. Centrum SOLARIS to jednak nie tylko synchrotron. Pod dachem ośrodka znajdują się także dwa najnowszej generacji kriomikroskopy elektronowe: Titan Krios oraz Glacios.

Synchrotrony pozwalają zajrzeć w głąb materii i dokonać jej precyzyjnych analiz. Dzięki nim naukowcy mogą badać zarówno skład badanej substancji, jak i jej strukturę – światło synchrotronu może przenikać do wnętrza badanej materii. Może odwzorowywać z dowolną szczegółowością ukryte warstwy lub ich wybrane fragmenty, bez uszkadzania tych położonych na zewnątrz. Promieniowanie synchrotronowe stymuluje również procesy zachodzące w materii – wywołuje zmiany w badanych obiektach. Synchrotrony otwierają zupełnie nowe możliwości badawcze. Dzięki nim można przeprowadzić analizy, które dotychczas dla badaczy były niedostępne. Synchrotrony pozwalają również uzyskać w krótszym czasie lepsze wyniki tych badań, które wcześniej były realizowane zwykłymi metodami. To obecnie najwszechstronniejsze urządzenia, jakimi dysponują nauki przyrodnicze i techniczne, takie jak biologia, chemia, fizyka, inżynieria materiałowa, nanotechnologia, medycyna, farmakologia, geologia czy krystalografia.

Aplikację o czas badawczy w Centrum SOLARIS może złożyć każdy zainteresowany naukowiec, zarówno z Polski, jak i zagranicy. Nabory wniosków odbywają się dwa razy w roku (wiosną i jesienią). Aplikacje należy składać online, za pośrednictwem serwisu Solaris User Network. O przydziale czasu badawczego decyduje międzynarodowa komisja. Korzystanie z infrastruktury SOLARIS jest całkowicie bezpłatne. 

Centrum SOLARIS działa przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Zlokalizowane jest na terenie Kampusu 600-lecia Odnowienia UJ, w południowej części Krakowa. Sąsiaduje ze specjalną strefą ekonomiczną Krakowskiego Parku Technologicznego. Projekt budowy Centrum był realizowany w latach 2010–2015. Inwestycję dofinansowała Unia Europejska ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007–2013.

Znakomite parametry synchrotronu SOLARIS stawiają go w czołówce urządzeń tego typu na świecie.

Nazwa synchrotronu została zaczerpnięta z twórczości Stanisława Lema - z jego kultowej powieści pt. "Solaris" poruszającej temat spotkania człowieka z obcą, niepojętą formą inteligencji. Wybór ten nazwy ma wymiar symboliczny: odzwierciedla dążenie człowieka do przekraczania granic poznania i odkrywania nieznanego. Tak jak w literackim pierwowzorze, również w rzeczywistości synchrotronowej naukowcy mierzą się z fenomenami, których dotąd nie potrafiliśmy ani dostrzec ani zrozumieć. SOLARIS to nie tylko nowoczesna maszyna do prowadzenia eksperymentów - to także symbol ciekawości świata i łączenia nauki z wyobraźnią oraz pytaniami i to, jak działa rzeczywistość.